قوّت باصره ، كه رنگ‌ها و روشنىها و شكل‌ها را به آن دريابند و محلّ او موضع تقاطع دو عصبهء نوريّه است كه از مقدّم دماغ به چشم‌ها مىآيد « 1 » و صورت آن در بحث « مرض انتشار » خواهد آمد ، إن شاء اللّه - تعالى . « 2 » و قوّت شامّه ، و آن « 3 » قوّتى است كه بوىها را بدان درمىيابند و موضع آن ، دو عصبهء زايده است « 4 » ماننده به دو سر پستان كه در اعلاى مجراى بينىاند و از بطن اوّل دماغ رسته . « 5 » و قوّت سامعه ، و آن قوّتى است كه آوازها را بدان درمىيابند و موضع آن عصبى است كه در قعر سوراخ گوش منبسط گشته . « 6 » و قوّت ذائقه ، و آن قوّتى است « 7 » كه طعم‌ها را بدان دريابند و موضع آن عصبى است در زبان . « 8 » و قوّت لامسه ، و آن قوّتى است كه گرمى و سردى و ترى و خشكى و درشتى و

--> ( 1 ) . عصب باصره كه جزو اعصاب دماغى ( Cranial Nerves ) است و زوج دوم محسوب مىشود با نام « Opticus Nerves » شناخته شده است . در تقسيم‌بندى اطبّاى پيشين اين دو عصب كه از لوب قدامى مغز روييده‌اند ، شامل يك عصب از زوج اوّل و يك عصب از زوج دوم بودند . لازم به ذكر است كه در علم تشريح جديد تعداد اعصاب دماغى دوازده زوج است ، درحالىكه اطبّاى پيشين اين دوازده زوج را در هفت زوج تقسيم‌بندى كرده‌اند . ( 2 ) . س : - إن شاء اللّه تعالى . ( 3 ) . م : - آن . ( 4 ) . م : زايده‌اند . ( 5 ) . عصب شامّه كه در تشريح جديد زوج اوّل محسوب مىشود ، با عنوان « Olfactorius Nerves » شناخته مىشود و مبدأ آن لوب قدامى مغز است و در تقسيم‌بندى قديم يك عصب از زوج اوّل و يك عصب از زوج دوم محسوب مىشد كه با عصب باصره مشترك است . ( 6 ) . عصب سامعه يا شنوايى كه امروزه زوج هشتم از اعصاب مغزى به شمار مىآيد به نام « Ves tibulocochlearis Nerves » ( عصب شنوايى - تعادلى ) مىباشد و مبدأ آن پل مغزى است . اين اعصاب در تقسيم‌بندى سنّتى زوج پنجم به حساب مىآمدند . ( 7 ) . م : - است . ( 8 ) . عصب ذائقه يا عصب زبانى - حلقى كه در تشريح جديد زوج نهم محسوب مىشود موسوم به « Glossopharyngeus Nerves » مىباشد و مبدأ آن بصل النّخاع است . اين دو عصب در تشريح قديم زوج ششم محسوب مىشد .